ايام ماه مبارك رمضان و گرفتن روزه، علاوه بر جنبه معنوي و روحاني آن فوايد بسيار ديگري وجود دارد. در اين مقاله سعي بر آن است تا فوايد مرتبط با فعاليتهاي حياتي بدن در مغز انسان به هنگام روزه داري ارائه گردد.


مراحل خواب انسان:
از فعاليتهاي نهاني و پشت زمينه اي مغز با عنوان «مغزنگاري الكترونيكي» يا EEG (عكسبرداري از مغز توسط اشعه X) نام برده مي شود كه اين فعاليتها مي تواند به وسيله استفاده از قطبهاي مغناطيسي موجود در سر انسان ثبت شود. ويژگي فركانس و دامنه نوساني در سطح EEG با وضعيتهاي آن در حالت هوشياري كاملاً متفاوت است. هر شخص تا وقتي كه به خوابي عميق فرو رود، پنج مرحله را طي مي كند:
حالت بيداري ساكن و آرام، با امواج آلفا همراه است كه فركانسي بين 8 تا 12 هرتز دارند (كه به صورت متناوب در هر ثانيه تكرار مي شود) و داراي فعاليتي سريع با ولتاژ پايين در فركانس تركيبي مي باشد. اين مرحله اول از مراحل خواب ناميده مي شود. دراين حالت اگر چشمهايمان را باز كنيم، اين امواج ناپديد مي شوند.
جريان ورود به مرحله دوم، خواب نيز عميق تر مي شود و فركانس امواج در اين مرحله به 12 تا 14هرتز مي رسد كه اين امواج با حركت آهسته و با دامنه بالا ظاهر مي شوند.
عمق خواب در مراحل سوم و چهارم به وسيله درجه اي از فعاليتهاي آهسته مغز با ولتاژ بالا كه مرتب در حال افزايش است، مشخص مي شود. در اين مرحله خواب همراه با امواج آهسته و بدون حركات سريع چشمي است و تنفس نيز به صورت كاملاً منظم انجام مي شود.
البته وضعيت دلتا نيز كه در آن امواج بسيار آهسته و با فركانسي حدود 5/0 تا 4 هرتز با دامنه بالا حركت مي كنند، با خوابي عميق همراه است.
پس از اين كه زماني حدود هفتاد دقيقه و يا بيشتر از خواب در مرحله سه و چهار سپري شد، اولين دوره REM (حركات سريع چشمي) اتفاق مي افتد كه معمولاً همراه با افزايش حركات بدني و انتقال از مرحله چهار به مرحله دو در الگوي EEG مي باشد. اين امواج نامنظم و سريع با ولتاژ پايين، مشابه امواجي هستند كه در فعاليتهاي مغزي افراد باهوش ديده مي شود، اگر چه با وجود چنين امواجي، خواب هرگز آشفته نمي شود. اين مرحله به عنوان مرحله پنج يا خواب REM ناميده مي شود و هنگامي رخ مي دهد كه فعاليت EEG دچار عدم تطابق زماني شده است. در اين موقع به رغم حركات سريع چشمي، ماهيچه atonia (ماهيچه اي مربوط به دستگاه آوايي) تحريك شده و عمل تنفس به صورت نامنظم انجام مي شود.
وضعيت تتا با امواج منظم و گسترده در فعاليتهاي مغزي بچه هاي سالم و طبيعي اتفاق مي افتد و به مدت كوتاهي در مرحله يك و نيز در مرحله خواب REM ديده مي شود.

خواب در وضعيتي بدون حركات سريع چشمي طي مراحل يك و دو سپري مي شود و مدت زمان 60 تا 70 دقيقه از خواب در مراحل سه و چهار صرف مي شود. سپس خواب سبك مي شود اين چرخه سه يا چهار مرتبه با فواصل حدود نود دقيقه در سراسر شب و بسته به مقدار طولاني بودن خواب، در هر شب تكرار مي شود. خواب در وضعيت REM (خواب بدون حركات سريع چشم) 25 درصد كل زمان خواب را به خود اختصاص مي دهد.
تأثيرات مثبت روزه بر خواب انسان
در طول ساعات اوليه روز در ايام ماه مبارك رمضان، مغزنگاري الكترونيكي به طور طبيعي فعاليت مي كند، اما با نزديك شدن به عصر و هنگام افطار چون قند خون كاهش يافته، فركانس وضعيت آلفا نيز به دليل پايين آمدن سطح گلوكزي خون، كاهش مي يابد.
روزه، كيفيت خواب را بهبود بخشيده و عمق خواب را تشديد مي كند و اين به عنوان نكته اي بسيار مهم و قابل ملاحظه براي افراد مسن كه زمان بسيار كمتري را در مرحله سه و چهار (خواب عميق) سپري مي كنند، حايز اهميت است. فرآيند سوخت و ساز بدن و فعاليتهاي مغزي بيشتر در طول خواب اتفاق مي افتد، به همين دليل دو ساعت خواب در طول ايام ماه مبارك بسيار مطلوبتر و نيروبخش تر نسبت به چندين ساعت خواب در روزهاي معمولي و ايام ديگر به شمار مي رود. خواب در وضعيت بدون حركات سريع چشم و ديدن رؤيا با يكديگر ارتباط نزديكي دارند، اما ديدن رؤيا براي حفظ سلامت رواني بدن كاملاً ضروري است، در حالي كه نبود خواب در اين وضعيت به مدت طولاني هيچ تأثير ناخوشايندي از نظر روانشناسي بر سلامت انسان برجاي نمي گذارد.

حدود 50 درصد چرخه خواب در نوزادان به ديدن رؤيا اختصاص دارد و مقدار اين درصد با مرور زمان و افزايش سن كاهش مي يابد.
فرآيندهاي تركيبي و هماهنگي مغز نيز در خواب عميق صورت مي گيرد، به طوري كه مولكولهاي پروتئيني مغز در طول خواب عميق با يكديگر تركيب شده و در خواب REM در بهبود كاربردهاي فكري و حافظه اي مغز مورد استفاده قرار مي گيرند.
شايان ذكر است روزه، به طور قابل توجهي خواب عميق را افزايش داده و منجر به كاهش زمان خواب REM و ديدن رؤيا مي شود. همچنين روزه تركيب مولكولهاي مربوط به حافظه در مغز را سرعت مي بخشد.